ويژگي هاي نماي خوب چيست؟
در اين نوشته با استفاده از صحبتهاي سه معمار برگزيده كشورمان، سعي ميكنيم به اين سوال پاسخ دهيم كه نماي خوب چه ويژگيهايي دارد.

موضوع نماي خوب و به دست آوردن فاكتورهايي براي ارزش گذاري روي آن بحثيست كه در ميان معماران معاصر رونق گرفته است. به همين منظور«معمار سرزمين من» در اين مقاله قصد دارد ديدگاه جمعي از معماران برجسته كشور در زمينه «معيارهاي يك نماي خوب» را با شما در ميان بگذارد. با ما همراه باشيد.
معماران برگزيده اي كه در اين مقاله به گفتگو با آن ها پرداختيم:
محمد مهدي صفاي: عضو هيئت علمي دانشكده هنر و معماري تهران جنوب، ﻃﺮاح ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه در ﻣﺴﺎﺑﻘﻪ ﺑﺰرگ ﻣﻌﻤﺎري1383، ﺑﺮﻧﺪه رﺗﺒﻪ دوم ﺗﺄﺳﯿﺴﺎت ﺟﺎﯾﺰه ﺑﺰرگ ﻣﻌﻤﺎر 83 ﺑﺮاي خانه بيدار
قاسم اميدوار: دكتري معماري (گرايش مديريت پروژه) از دانشگاه UM مالزي، عضو هيئت علمي دانشكده هنر و معماري تهران جنوب، عضو كميته نماي شهرداري منطقه 17 تهران
محمدرضا مهرباني گلزار: دكتري معماري منظر از فرانسه، عضو هيات علمي دانشگاه بين المللي امام خميني (ره)، عضو هيات مديره انجمن علمي معماري منظر ايرن
چه نمايي را « نماي خوب» مي دانيد؟
محمد مهدي صفايي: نماي ساختمان ها را مي توانيم به چهره انسان ها تشبيه كنيم. چهره انسان ها از دو منظر شكلي و مفهومي قابل بررسي است. از منظر شكلي، چهره انسان ها با تمام تفاوت هاي ظاهريشان زيباست. «زيبا» به معني متناسب بودن است. اگر تمام اجزاي صورتمان در يك صفحه قرار داشتند، آيا چهره ما مي توانست زيبا باشد؟ علاوه بر متناسب بودن اجزاي صورت آنچه بر زيبايي چهره انسان ها مي افزايد، وجود سطوح مختلف است. اين ويژگي هاي ظاهري، در نماي يك ساختمان هم به صورت تناسبات، ابعاد، رنگ و بافت نمود پيدا مي كنند. از نظر مفهوم مي توان گفت، تفاوت هاي رفتاري و شخصيتي انسان ها بر چهره هايشان تأثير مي گذارد. اگر بيشتر به افراد جامعه دقت كنيم، متوجه چهره هايي با ويزگي هاي متفاوت از جمله متبسم، جدي يا پيچيده مي شويم. همان طور كه در جامعه با انسان هاي متفاوتي از نظر شخصيتي برخورد مي كنيم در منظر شهري هم با نماهاي متنوعي روبه رو مي شويم. مثل: نماهاي فاخر و تجمل گرا، نماهاي ساده، نماهاي سبز و... . بعضي نماها به دل مي نشينند مانند چهره بعضي انسان ها! بيش تر اوقات دانشجوها و آرشيتكت هاي (Architect) جوان در طراحي نما بيش از حد درگير فرم مي شوند كه درست نيست. نما بايد از دو منظر مفهوم و فرم در نظر گرفته شود.
در شهر هاي بزرگ مانند تهران به دليل تنوع فرهنگ، دين و قوميت تفاوت نماها بيش تر به چشم مي آيد. در صورتي كه در روستاها شاهد نماهاي يكدست تري هستيم. روستاي سيدي بو سعيد در تونس داراي نماهاي يكدست سفيد با درب و پنجره آبي است. اين روستا امروزه به يك جاذبه توريستي مهم در تونس تبديل شده است. براي بررسي دليل اين تنوع در شهرهاي بزرگ بايد معماري و رابطه آن با سكني گزيني را تعريف كنيم. نوع بودن انسان ها و نوع امكان آن ها در محل زندگيشان است كه ظاهر مكان را تعريف مي كند. مفهوم در طراحي نما بايد از هستي و امكان آدم ها برگرفته شده باشد. به اين موضوع در مباحث هستي شناسي (Ontology) بيش تر مي توان پرداخت. به همين خاطر است كه مصري ها به يك سبك معماري گرايش داشتند و ايراني ها به سبكي ديگر. انسان ها سبك هاي معماري را متناسب با امكان خود و محيطشان پديد مي آوردند.
با مهاجرت هاي گسترده به تهران، ساخت و سازهايي در سطح شهر صورت گرفت. اين ساختمان ها هر كدام نمايي به خود گرفتند. آن سال ها هركسي دوست داشت نماي خودش را داشته باشد و متأسفانه سازماني براي كنترل نماها وجود نداشت. يك راه حل مناسب براي زيبا تر كردن نماهاي نه چندان جالب سطح شهر استفاده از پوشش گياهي است. خوشبختانه در حال حاضر كميته نما ضوابطي براي طراحي نما در نظر گرفته است و با نظارت مستمر سعي در انسجام بخشي به منظر شهري تهران دارد. در آخر بايد بگويم يك «نماي خوب» نمايي است كه متناسب با شرايط زماني، مكاني و موضوعي كه در شهر با آن مواجه هستيم، طراحي شود. در اصطلاح عاميانه نماها در تهران بايد طهروني باشند! يا بومي باشد.
قاسم اميدوار: موضوع «نماي خوب» يك موضوع كاربردي و متناسب با نياز شهرهاي ما است. كميته نما از يك عضو هيئت علمي معمار، يك عضو هيئت علمي شهرساز، نماينده شهرداري و نماينده شوراي شهر تشكيل مي شود. مدارك مورد بررسي سه نماي سمت راست، سمت چپ و روبهرو است.
از نظر منظر شهري «نماي خوب» نمايي است كه متناسب با هم جواري هاي خودش طراحي شده باشد. مبحث معماري زمينه گرا (Contextual Architecture)در طراحي نما بسيار مهم است. نما بايد با بستر خود هم خواني داشته باشد. ساختماني كه در يك بافت تاريخي طراحي مي شود بايد علاوه بر هم خواني با بستر، به بناها با ارزش تاريخي نيز احترام بگذارد. يكي ديگر از معيارهاي نما خوب « دعوت به آرامش» است. نما بايد طوري طراحي شود كه از اغتشاشات بصري به دور باشد. تنوع متريال هاي مصرفي حداكثر سه نوع باشد. آجر و سنگ دو مصالح بومي و مناسب استفاده در نماهاي ايران است.
در راستاي رسيدن به يك «نماي خوب» بهتر است به اصول معماري ايراني رجوع كنيم. يكي از اصول معماري ايراني «پرهيز از بيهودگي» است. در همين راستا يكي از اصلي ترين كارهاي ما در كميته نما مبارزه با نماهاي كلاسيك و نئوكلاسيك است. اين نوع نما ها هيچ نوع ريشه تاريخي و فرهنگي در ايران ندارند. در طراحي نما پايبندي به اصل پرهيز از بيهودگي يكي از مهم ترين معيارهاي «نماي خوب» است. با رعايت اين نكات مي توانيم به انسجام و هماهنگي در نماهاي يك خيابان برسيم.
محمدرضا مهرباني گلزار: تفكيك نما از كالبد كلي بنا، صحيح نيست و همه اجزاي ساختمان يك كليت واحد هستند بنابراين به سادگي نمي توان پلان و نما و حجم كلي ساختمان را جداگانه و مستقل ارزيابي كرد. نما به عنوان بخشي كه محل عرضه معماري به مخاطب عام است مي بايست معيارهايي را در راستاي احترام به «حق عمومي» رعايت كند.
اولين معيار يك نماي خوب، «خوانايي» است. بدين معني كه مخاطب در مواجهه با يك بنا بتواند كاربري بنا را تشخيص دهد. به عنوان مثال يك ساختمان اداري مي بايست نمايي متفاوت از يك ساختمان مسكوني داشته باشد. همچنين نماي ساختمان بايد بازتابي از معماري و فضاهاي داخلي باشد. به عنوان نمونه در طراحي نما، فضاهاي مشاع و ارتباطات عمودي خود را از فضاهاي خصوصي متمايز كند. به منظور هماهنگي با بافت مجاور، ضروري است كه صفحه بدنه ساختمان و اجزاي نما در راستاي نماهاي مجاور باشد كه امتداد بصري يكپارچه اي را ايجاد نمايد.
از سوي ديگر، به صورت متعارف براي يك نما، سه بخش در نظر گرفته مي شود: تراز همكف كه بيشترين مواجهه با مخاطب را دارد و مي بايست تناسبات انساني را رعايت كند. بخش دوم كه تراز هاي بالاي همكف است و كالبد اصلي ساختمان را شامل مي شود؛ رعايت ريتم و تناسبات بازشوها در اين بخش نقش كليدي دارد و بخش سوم رخبام است كه متاثر از اقليم و الگوهاي معماري بومي است.
معتقدم كه رعايت اين اصول ساختاري براي ايجاد هماهنگي كفايت مي كند و در ساير جنبه ها مانند فرم ها، انتخاب مصالح، رنگ، سبك معماري و ... مي بايست به «حقوق خصوصي» احترام گذاشت و امكان آزادي عمل را براي طراح فراهم كرد. از اين رهگذر، هر بنا شخصيت مستقل و هويتمندي دارد اما به لحاظ كليت و ساختار داراي هارموني با بافت است و «حق عمومي» رعايت شده است.
برچسب: ،
ادامه مطلب















